Oʻzbekiston Markaziy Osiyoning yuragida joylashgan. Arxeologlarning fikriga koʻra, bu hudud insoniyatning eng qadimiy yashash manzillaridan biridir. Soʻnggi 50 yil ichida bir necha tosh davri shaharlari topilgan boʻlib, ularning eng mashhurlari Teshiktosh va Amankutandir.
Serhosil tuproqlar, suv manbalari va iliq iqlim qishloq xoʻjaligining rivojlanishiga turtki berdi. Qishloq xoʻjaligi hududlariga tutashgan choʻl va dashtlarning keng, sugʻorilmaydigan qismlari chorvachilik uchun yaylov sifatida xizmat qilgan. Rivojlanish jarayonida ushbu hududlar aholisi qoʻshnilari bilan turli aloqalarni yoʻlga qoʻygan. Uch asosiy omil geografik, iqtisodiy va ijtimoiy Sogʻdiyona, Baqtriya, Xorazm hamda Transoxoniya (Amudaryo va Sirdaryo oraligʻidagi yerlar) hududida boshqa qadimgi davlatlarning vujudga kelishini belgilab bergan.
VII–VIII asrlardagi arab yurishlaridan soʻng islom dini buddizmni hukmron din sifatida siqib chiqardi va X asrga kelib bu hudud musulmon dunyosining muhim markazlaridan biriga aylandi.
XIV asr oxirlarida qabila boshligʻi Amir Temur (Tamerlan) markazlashgan davlat gʻoyasining eng yirik targʻibotchilaridan biriga aylandi. XIV asrning ikkinchi yarmida u Markaziy Osiyoda Chingizxon vorislariga tegishli boʻlgan hududlarning parchalanishidan foydalanib, bu yerlarni birlashtirdi va poytaxti Samarqand boʻlgan qudratli davlatni barpo etdi.
Oʻrta asrlar Movarounnahrda koʻplab mashhur davlat arboblari, olimlar, mutafakkirlar va shoirlar yashab, ijod qilganlar. Ular orasida Abu Ali ibn Sino (Avitsenna) alohida oʻrin tutadi. U Gippokrat bilan bir qatorda zamonaviy tibbiyotning asoschilaridan biri sifatida eʼtirof etiladi. Algebra va “algoritm” atamasi uning nomi bilan bogʻliq boʻlgan Al-Xorazmiy ham aynan shu davrda yashagan. Ushbu roʻyxatga yana koʻplab buyuk siymolarni qoʻshish mumkin, jumladan, olim, matematik, fizik, astronom, tarixchi, xronolog va tilshunos Abu Rayhon Beruniy; davlat arbobi, shoir, tilshunos va rassom Alisher Navoiy; shuningdek, faylasuflar Bahauddin Naqshband, Al-Buxoriy va At-Termiziy va boshqalar.
XIX asrda Rossiya bosqinidan soʻng mamlakat Rossiya imperiyasining mustamlakasiga, keyinchalik esa Sovet Ittifoqi tarkibiga kirdi. Ikkinchi jahon urushi respublikaga chuqur taʼsir koʻrsatdi, chunki urushga ketgan erkaklar oʻrnini bosish uchun ayollar va bolalar mehnat sohasiga jalb etildi. Urush respublika hududida sanoatlashtirish jarayonini jadallashtirdi, shuningdek, Sovet Ittifoqining Yevropa qismidan koʻplab qochqinlar va evakuatsiya qilingan aholi oqimini keltirib chiqardi.
1991-yil 31-avgust kuni Oliy Kengashning 6-navbatdan tashqari sessiyasi mamlakatning siyosiy mustaqilligini eʼlon qildi va u rasmiy ravishda Oʻzbekiston Respublikasi deb nomlandi. 1-sentabr Mustaqillik kuni deb eʼlon qilindi.
Buyuk Ipak yoʻli insoniyat taraqqiyoti tarixida oʻziga xos hodisa boʻlib, u insonlarning birlashishga intilishi, madaniy boyliklar almashinuvi hamda yangi hududlar va bozorlarni oʻzlashtirish jarayonini aks ettiradi. Sharqda shunday maqol bor: “Oʻtirgan odam toʻshak, yurgan odam daryo.” Sayohat va dunyoni kashf etishga boʻlgan intilish har doim mintaqa taraqqiyotining harakatlantiruvchi kuchi boʻlib kelgan.
Karvonlar Fargʻona vodiysi va Toshkent vohasiga, soʻngra Soʻgʻdiyonaning poytaxti Samarqand, Buxoro, Xorazm va undan keyin Kaspiy dengizi sohillarigacha yoʻl olgan. Samarqanddan chiqqan ayrim karvonlar Baqtriyaga yoʻnalib, Qashqadaryo vodiysi orqali Termizga yetib kelgan va Amudaryoni kesib oʻtgach, janub tomonga Baqtriya hamda Hindistonga qarab davom etgan.
Asrlar davomida olimlar va sayyohlar karvon yoʻllari boʻylab safar qilganlar. Mintaqa tarixi haqida koʻplab maʼlumotlarni xitoylik rohib Syuan Szan (Xuanzang), venetsiyalik savdogar Marko Polo, arab sayyohi va savdogari Ahmad ibn Fadlon, bavariyalik jangchi Shiltberger, vengriyalik tadqiqotchi Armin Vamberi, shved geografi Sven Xedin, rus olimi Aleksey Fedchenko, fransuz jurnalisti Ella Mayyar, amerikalik geolog Rafael Pampelli hamda fransuz sayyohi Jozef Martinning safar qaydlari va ilmiy asarlaridan bilamiz.
